Аннотация

Бул изилдөөнүн актуалдуулугу Кытайда биология сабагы STEM-модернизациясынын негизги багыттарынын бирине айлангандыгы менен түшүндүрүлөт. Анткени өлкөнүн стратегиялык артыкчылык берген тармактары – биотехнология, медицина, генетика, азык-түлүк коопсуздугу жана экология – түздөн-түз биологиялык билимге таянат. Улуттук өнүгүү максаттары биологияны окутуунун жаңы моделин талап кылууда, ал экзаменоцентризмден изилдөөгө багытталган, междисциплинардык жана санариптик технологиялар менен камсыздалган билим берүү чөйрөсүнө өтүүнү шарттайт. Изилдөөнүн максаты – STEM ыкмасынын интеграциясы, санариптештирүү жана конфуцийчилик билим берүү салты Кытайда биология сабагын окутууга кандай таасир этерин жана алар биргелешип кандайча уникалдуу гибриддүү билим берүү моделин түзөрүн талдоо. Методологиясы нормативдик документтерге, окуу программаларына, кытай жана эл аралык изилдөөлөргө жасалган сапаттык салыштырма анализге, ошондой эле STEMдин киргизилиши, санариптик куралдар жана педагогикалык тажрыйбанын өзгөрүшү боюнча контент-анализнге негизделген. Изилдөөнүн негизги жыйынтыктары биологиянын STEM тармагында борбордук орунду ээлеши кокустук эмес экенин көрсөтөт: ал медицина, химия, математика, инженерия жана экология менен тыгыз связдарын камсыз кылат. Кытай мектептери жана университеттери долбоордук окууга, санариптик симуляцияларга, виртуалдык лабораторияларга жана биологияны чоң маалыматтар жана инженердик тапшырмалар менен интеграциялоого барган сайын көбүрөөк көңүл буруп жатканы аныкталды. Ошол эле учурда конфуцийчилик баалуулуктар – тартип, мугалимге болгон урмат, адеп-ахлактык эрежелер – окуучулардын жүрүм-турумуна жана мотивациясына таасир этүүнү улантууда, натыйжада инновация менен салттуулуктун ортосунда тең салмак түзүлүүдө. Кошумча түрдө системалык көйгөйлөр да аныкталды: лабораториялык практиканын кыскарышы, изилдөө жүргүзө алган педагогдордун жетишсиздиги жана региондор ортосундагы санариптик теңсиздик. Изилдөөнүн практикалык мааниси – анын жыйынтыктарын окуу пландарын иштеп чыгууда, биологияны окутууну модернизациялоодо жана STEM ыкмасын маданий өзгөчөлүктөрдү сактоо менен айкалыштырган өлкөлөрдө колдонууга мүмкүнчүлүк түзөт

Негизги сөздөр

биологиялык билим берүү; билим берүү реформалары; санариптик технологиялар; маданий чөйрө

Колдонулган булактар

  1. Avci, H., Lunn, S.J., & Hazari, Z. (2025). Exploring STEM educators’ perspectives on the integration of AI-enabled technologies in teaching and learning. Computers and Education Open, 9, article number 100304. doi: 10.1016/j.caeo.2025.100304.
  2. China's Education Modernisation 2035 Plan. (2019). Retrieved from https://www.gov.cn/xinwen/2019-02/23/content_5367987.htm.
  3. Davis, J.P., Du, J., Tang, J.H., Qiao, L., Liu, Y.Q., & Chiang, F.K. (2020). Uniformity, diversity, harmony, and emotional energy in a Chinese STEM classroom. International Journal of STEM Education, 7, article number 44. doi: 10.1186/s40594-020-00232-5.
  4. Golegou, E., & Peppas, K. (2025). Approaches to Stem education around the world, what we can learn from them. NPRC Journal of Multidisciplinary Research, 2(4), 160-178. doi: 10.3126/nprcjmr.v2i4.76925.
  5. Li, X., & Wei, F. (2023). What Confucian eco-ethics can teach us about solving the dilemma of interpreting the concept of sustainability. Religions, 14(9), article number 1216. doi: 10.3390/rel14091216.
  6. Liang, Y., & Matthews, K.E. (2022). Are Confucian educational values a barrier to engaging students as partners in Chinese universities? Higher Education Research & Development, 42(6), 1453-1466. doi: 10.1080/07294360.2022.2138276.
  7. Lin, S., Wang, J., Li, X., Tang, X., Sun, C., Tan, M., & Luo, T. (2023). Curriculum content mapping of the Chinese National Biology Curriculum Standards for middle school: An analysis from the OECD education 2030 perspective. Disciplinary and Interdisciplinary Science Education Research, 5, article number 16. doi: 10.1186/s43031-023-00082-5.
  8. Lin, X., Luan, L., & Dai, Y. (2023). Exploring Chinese STEM college students’ expectations of effective online courses. International Journal of Chinese Education, 12(2). doi: 10.1177/2212585X231188977.
  9. Lukashevych, Yu., & Popozohlo, I. (2024). Development of vocational education in the context of globalisation and integration processes. Professional Education: Methodology, Theory and Technologies, 10(2), 33-44. doi: 10.69587/pemtt/2.2024.33.
  10. Ma, H., Liu, W., Liu, B., Lu, Y., & Li, G. (2025). Assessing engineering thinking in the context of biology among senior high school students in mainland China: Development and validation of a two-tier assessment scale and the relationship between self-efficacy and practical performance. Frontiers in Education, 10, article number 1591073. doi: 10.3389/feduc.2025.1591073.
  11. Marinette, B., & Hui, X. (2021). The influence of Confucius’s educational thoughts on China’s educational system. Open Access Library Journal, 8, article number e7370. doi: 10.4236/oalib.1107370.
  12. Ministry of Education of the People’s Republic of China. (2018). Education informatization 2.0 action plan. Retrieved from http://www.moe.gov.cn.
  13. Ministry of Education of the People’s Republic of China. (2025). MOE outlines 2025 national strategy for digital education. Retrieved from http://en.moe.gov.cn/news/press_releases/202504/t20250403_1186060.html.
  14. Nguyen, P.T., Nguyen, K.N.V., Do, H.T.T., & Nguyen, Q.T. (2025). Confucian educational thought and its relevance to contemporary Vietnamese education. Philosophies, 10(3), article number 70. doi: 10.3390/philosophies10030070.
  15. Papaneophytou, C., & Nicolaou, S.A. (2025). Promoting critical thinking in biological sciences in the era of artificial intelligence: The role of higher education. Trends in Higher Education, 4(2), article number 24. doi: 10.3390/higheredu4020024.
  16. Peng, Y., Zhao, F., & Zheng, Y. (2025). Promoting equitable and high-quality STEM education in China from an ecological perspective. Disciplinary and Interdisciplinary Science Education Research, 7, article number 8. doi: 10.1186/s43031-025-00127-x.
  17. Sipii, V., Kurtiak, F., Mykhaliuk, I., Hryhorchuk, I., & Zasiekina, T. (2024). Virtual laboratories as a means of increasing accessibility of biological education in Ukraine. Periodicals of Engineering and Natural Sciences, 12(4), 627-636. doi: 10.21533/pen.v12.i4.64.
  18. Tan, C. (2019). Beyond high-stakes exam: A neo-Confucian educational programme and its contemporary implications. Educational Philosophy and Theory, 52(2), 137-148. doi: 10.1080/00131857.2019.1605901.
  19. Thanh, D.T., Dinh, V.P., & Van, H.N. (2025). Exploring AI integration in biology self-learning: A TAM-based analysis among high school students in Ho Chi Minh City. Eurasia Journal of Mathematics, Science and Technology Education, 21(10), article number em2716. doi: 10.29333/ejmste/17158.
  20. Tzafilkou, K., Perifanou, M., & Economides, A.A. (2022). STEM distance teaching: Investigating STEM teachers’ attitudes, barriers, and training needs. Education Sciences, 12(11), article number 790. doi: 10.3390/educsci12110790.
  21. Vаintrаub, M., Levchenko, I., & Lytvyn, A. (2025). Development of information and digital technologies in higher education institutions. Professional Education: Methodology, Theory and Technologies, 11(1), 70-79. doi: 0.69587/pemtt/1.2025.70.
  22. Wang, C. (2022). Resurgence of Confucian education in contemporary China: Parental involvement, moral anxiety, and the pedagogy of memorisation. Journal of Moral Education, 52(3), 325-342. doi: 10.1080/03057240.2022.2066639.
  23. Wei, X., Xu, T., Guo, R., Tan, Z., & Xin, W. (2024). Physiology education in China: The current situation and changes over the past 3 decades. BMC Medical Education, 24, article number 408. doi: 10.1186/s12909-024-05395-1
  24. Xiao, J., & Zhang, J. (2022). China's approach to digital transformation of higher education: Digital infrastructure and (open) educational resources. In V.I. Marín, L.N. Peters & O. Zawacki-Richter (Eds.), (Open) Educational resources around the world: An international comparison (pp. 107-169). Oldenburg: Center for Open Education Research.
  25. Yu, J., Li, C., & Li, G. (2022). Alignment between biology curriculum standards and five textbook editions: A content analysis. International Journal of Science Education, 44(14), 1-20. doi: 10.1080/09500693.2022.2119621.
  26. Županec, V., Radulović, B., & Lazarević, T. (2022). Instructional efficiency of STEM approach in biology teaching in primary school in Serbia. Sustainability, 14(24), article number 16416. doi: 10.3390/su142416416.