"Жусуп Баласагын атындагы КУУнун Жарчысы" илимий журналынын редакциялык коллегиясы өз ишинде адептүүлүк, купуялуулук, басылмаларды көзөмөлдөө эрежелерин, кызыкчылыктардын мүмкүн болгон кагылышууларын эсепке алууну ж. б. камтыган илимий жарыялоолордун эл аралык этикалык эрежелерине таянат.

Редакция өз ишмердүүлүгүндө Committee on Publication Ethics илимий басылмалардын этикасы боюнча Комитеттин, атап айтканда, “Publishing Ethics Resource Kit” Elsevier басмаканасынын сунуштарын аткарат.

Журналдын редакциялык Кеңеши жарыялоо этикасын сактоо үчүн төмөнкү эрежелерди сактайт:

• басылманын негизги принциптерин сактоо: илимий, объективдүүлүк, кесипкөйлүк, эң маанилүү инновациялык изилдөөлөрдү маалыматтык колдоо;
• журналды түзүүгө катышкан чыгармачылык процесстин бардык субъекттерине шартсыз берилүү;
• кош тыкыр рецензияны колдонуу, объективдүү Компетенттүү рецензенттерди ишке тартуу;
• жарыялоо үчүн берилүүчү материалдарды тариздөөгө жана мазмунуна карата эл аралык маалыматтар базасынын талаптарын аткарууга багытталган авторлор менен туруктуу кеңеш берүү иштерин жүргүзүү. 

 

БАСЫЛМАЛАРГА БАЙЛАНЫШТУУ ЧЕЧИМ КАБЫЛ АЛУУ

Редактор сунушталган макалаларды жарыялоо жөнүндө чечим кабыл алат. Ал журналдын академиялык баалуулукка жана рецензенттердин тыянактарына негизделген саясатын карманат. Редактор жалаа жабуу, автордук укук бузуу жана плагиатка байланыштуу эрежелерди сактайт.

Редактор жарыяланган маалыматты автордун жазуу жүзүндөгү макулдугусуз өз изилдөөлөрүндө колдонбошу керек. Редакторлор берилген кол жазмага байланыштуу этикалык даттанууларды кароо боюнча тиешелүү чечимдерди кабыл алышы керек.

Журналдын редактору кол жазмалардын интеллектуалдык мазмунун расасына, жынысына, сексуалдык ориентациясына, диний көз карашына, тегине, жарандыгына же авторлордун саясий артыкчылыктарына карабастан баалайт. 

 

КУПУЯЛУУЛУК

Редактор жана редакциялык коллегия берилген кол жазмалар (авторлор, темалар, тексттер ж.б. жөнүндө) жөнүндө маалыматты ачыкка чыгарбайт. Карап чыгуу үчүн алынган ар кандай кол жазма купуя документ катары каралат. Редактор жана редакциялык коллегия авторлорду, рецензенттерди, башка илимий консультанттарды жана басып чыгаруучуну кошпогондо, кабыл алынган кол жазмалар жөнүндө маалыматты ачыкка чыгарбоого милдеттенет.

 

ТАЛАМДАРДЫН КАГЫЛЫШЫН ЧЕЧҮҮ

Авторлордун жарыяланбаган материалдары жазуу жүзүндөгү анын макулдугу жок редактордун, рецензенттердин же башка адамдардын изилдөөлөрүндө колдонулбашы керек.

Редакторлор, рецензенттер жана илимий консультанттар авторлор, компаниялар, кол жазмага байланыштуу башка уюмдар менен атаандаштык, биргелешкен жана башка өз ара аракеттенүүлөрдүн жана мамилелердин натыйжасында кызыкчылыктар кагылышы болгон учурда кол жазмаларды кароодон өз алдынча баш тартууга милдеттенишет.

Редакциялык кеңеш кол жазмаларга же жарыяланган материалдарга байланыштуу чыр-чатак кырдаалдар жана дооматтар жаралган учурда тиешелүү чараларды көрүүгө милдеттенет.

"Жусуп Баласагын атындагы КУУнун Жарчысы" журналынын редакциясы окурмандар, рецензенттер же башка адамдар тарабынан айтылган изилдөөлөрдөгү же басылмалардагы туура эмес жүрүм-турумга байланыштуу даттанууларды же кооптонууларды карай алат. Мындан тышкары, басмакана окурмандарга конфликттик жагдайлардын чечилиши тууралуу маалымат берүү укугун өзүнө калтырат.

 

ЭТИКА

Адамдар катышкан изилдөөлөр тиешелүү этикалык комитеттер тарабынан, изилдөө жүргүзүлүп жаткан мекеме (же мекемелер) менен байланыштуу түрдө бекитилиши керек. Суроо же интервью негизинде алынган жыйынтыктарды камтыган кол жазмада төмөнкү шарттар так көрсөтүлүүгө тийиш: авторлор респонденттердин өз ыктыяры менен катышуусун камсыз кылышкандыгы, жазуу жүзүндөгү маалымдуу макулдугу алынгандыгы (анын ичинде жыйынтыктарды жарыялоого макулдугу), ошондой эле конфиденциалдуулук, анонимдүүлүк жана дискриминация же кысымдын бардык формаларын болтурбоо кепилденгендиги. Жүргүзүлгөн изилдөөлөрдүн этикалуулугу туура негизделиши жана мүмкүн болсо, эл аралык кесиптик стандарттарга жана кодекстерге шилтеме берүү менен тастыкталышы зарыл: Америка социологиялык ассоциациясынын этика кодекси (1997), ICC/ESOMAR (2025) эл аралык рынок, коомчулук жана социалдык изилдөө жана маалыматтарды талдоо кодекси, Европа комиссиясынын этика жана маалыматтарды коргоо боюнча көрсөтмөсү (2021).

Адамдар катышкан изилдөө жөнүндө отчет берүүдө авторлор изилдөө берилген стандарттарга ылайык жүргүзүлгөндүгүн белгилеши керек. Изилдөө жүргүзүүдөн мурун, изилдөө улуттук жана эл аралык көрсөтмөлөргө жооп берерин тастыктоо үчүн жергиликтүү институттук байкоо кеңешинен (IRB) же башка тиешелүү этика комитетинен уруксат алуу керек. Бардык катышуучуларга анонимдүүлүк кепилдиги, изилдөө эмне үчүн жүргүзүлөт, алардын маалыматтары кандайча колдонулаары жана ага байланыштуу тобокелдиктер  жөнүндө толук маалымат берилиши керек. Изилдөө жүргүзүүдөн мурун, тиешелүү этика комитетинен этикалык макулдук алуу керек. Эгерде этикалык ырастоо талап кылынбаса, авторлор этика боюнча Комитеттин изилдөөнүн бул түрү үчүн этикалык жактыруу талап кылынбайт деген корутундусун бериши керек же болбосо жергиликтүү же улуттук мыйзамдардын цитатасын көрсөтүүсү керек.

 

РЕДАКЦИЯЛЫК КЕҢЕШТИН МИЛДЕТТЕРИ:

• авторго жана анын илимий багытына сый-урмат менен туура мамиле кылууга, редакциялык сырды сактоо, материалдарды иштетүүдө туура эмес  мамиле кылууга жол бербөө;
• автордук текстти өз алдынча оңдобоо, редакциялык түзөтүүлөрдү киргизгенден кийин тексттин акыркы вариантын авторлор менен макулдашуу;
• илимий баалуулугу жок, журналдын тематикасына туура келбеген, редакциялык саясатына каршы келген, плагиат камтылган же мурда башка басылмаларда жарыяланган материалдарды жарыялоого жол бербөө;
• объективдүү жана компетенттүү рецензенттерди тартууну камсыз кылуу, кош (сокур) рецензиялоо практикасын колдонуу. 

 

РЕЦЕНЗЕНТТЕРДИН МИЛДЕТТЕРИ:

• бардык кол жазмаларды калыс кароо;
• редакция тарабынан белгиленген рецензия мөөнөтүн сактоо;
• рецензиялоо үчүн алынган кол жазмага купуя документ катары мамиле кылуу, аны башкаларга тааныштыруу үчүн бербөө; жазылган сын-пикирлер купуя мүнөздө болушу керек;
• кол жазмадагы маалыматтарды колдонбоо;
• белгиленген изилдөө натыйжаларына объективдүү, жүйөлүү жана туура баа берүү.

Рецензенттер авторду идентификациялоого байланыштуу кызыкчылыктардын кагылышуусун байкаса, редакцияга токтоосуз билдириши керек. Эгерде каралып жаткан макала рецензенттин экспертизасынын чөйрөсүнө дал келбесе, алар бул тууралуу дароо редакциялык кеңешке билдириши керек.

Рецензенттер редакциялык коллегияга ар кандай шектүү илимий бузуулар жөнүндө, ошондой эле ушул сунуштарда келтирилген басылманын этикалык принциптерине дал келбеген башка бузуулар жөнүндө билдирүүгө милдеттүү.

 

МАКАЛАЛАРДЫН АВТОРЛОРУНУН МИЛДЕТТЕРИ:

• изилдөөнүн жыйынтыктарынын жаңылыгын, ишенимдүүлүгүн жана оригиналдуулугун камсыз кылуу;
• башка авторлордун бардык материалдарын жана баштапкы булактарды так көрсөтүү;
• ар кандай формадагы ашыкча кайталоого жана плагиатка жол бербөө; автоплагиатты алдын алуу;
• макаланын эксклюзивдүү материал экендигин жана буга чейин жарыяланбагандыгына же башка басылмада сунушталбагандыгына кепилдик берүү.

Материалдарды "Жусуп Баласагын атындагы КУУнун Жарчысы" журналына жарыялоо үчүн жөнөтүү менен авторлор материалдар жарыялоого кабыл алынган учурда алар авторлугун милдеттүү түрдө көрсөтүү жана автордук укуктарды толук көлөмдө сактоо менен электрондук маалымат базаларында жайгаштырылышы мүмкүн экендигине макул болушат.

Чыгарманын текстинде тышкы маалымат булактары – адабият булактарынын тизмеси түрүндө (буга авторлордун мурда жарыяланган жеке чыгармалары да кирет) берилүүгө тийиш. Авторлор колдонулган булакка туура шилтеме берүүгө милдеттүү.

Автор тарабынан басылмада олуттуу каталар же так эмес маалыматтар табылган учурда, автор бул тууралуу журналдын редакторуна билдирүүгө жана аны менен тез арада оңдоолорду киргизүү максатында өз ара аракеттенүүгө тийиш.

Эгерде редактор үчүнчү тараптан басылмада олуттуу каталар бар экендиги жөнүндө маалымат алса, автор чыгарманы жокко чыгарууга же каталарды мүмкүн болушунча кыска мөөнөттө оңдоого милдеттүү.

 

АВТОРДУК БИЛДИРҮҮ

"Жусуп Баласагын атындагы КУУнун Жарчысы" журналынын редакциялык коллегиясы бардык авторлор макаланын мазмунуна макул болушуп, аны жарыялоого ачык макулдук беришкен жана макала кароого берилгенге чейин иш аткарылган институт/уюмдагы жооптуу адамдардан макулдук алышкан деп эсептейт.

Арызда аты-жөнү көрсөтүлгөн бардык авторлор белгилешет:

• иштин концепциясын же структурасын иштеп чыгууга, же маалыматтарды чогултууга, талдоого же чечмелөөгө олуттуу салым кошкондугун;
• изилдөө материалын даярдоо же маанилүү интеллектуалдык мазмун үчүн сын көз менен карап чыккандыгын;
• жарыялоо версиясын бекитгендигин;
• иштин бардык аспектилери үчүн жооптуу болууга макулдугун, иштин кайсы бир бөлүгүнүн тактыгына же бүтүндүгүнө байланыштуу маселелер туура иликтенип, чечилгендигин.

"Жусуп Баласагын атындагы КУУнун Жарчысы" журналынын редакциялык коллегиясы изилдөө жүргүзүлүп жаткан жерлердеги кесиптештери менен кызматташууну кубаттайт жана эгерде алар жогоруда айтылган бардык автордук критерийлерге жооп берсе, алардын кызматташ катары кошулушун күтүшөт. Автордук укуктун критерийлерине жооп бербеген биргелешкен кызматташтар "Ыраазычылык" бөлүмүндө көрсөтүлүшү керек.

 

ТАПШЫРУУ ДЕКЛАРАЦИЯСЫ

Берилген макала мурда жарыяланган эмес, башка жерде жарыяланбайт, анын басылышы бардык авторлор жана жооптуу органдар тарабынан бекитилген, ал жерде изилдөө жүргүзүлгөн. Кабыл алгандан кийин, англис тилинде же башка тилдерде башка жерде жарыяланбайт.

 

МААЛЫМАТ АЛМАШУУ САЯСАТЫ

Журнал илимий изилдөөлөрдүн ачык-айкындуулук жана ачыктык принциптерин колдойт, ошол эле учурда авторлордун укуктарын коргоп, этикалык нормаларды сактайт.

Журнал жарыяланган жыйынтыктардын негизиндеги маалыматтар расмий суроо-талап боюнча гана редакция аркылуу жеткиликтүү болушу мүмкүн экендигин белгилейт. Маалыматтарды берүү изилдөө автор(лор)унун макулдугу менен гана жүзөгө ашырылат.

Маалыматтарга жетүү үчүн кызыкдар тарап маалыматтарды колдонуу максатын көрсөтүп, журналдын редакциясына өтүнүч жөнөтүшү керек. Редакция бул өтүнүчтү карап чыгуу үчүн автор(лор)го өткөрүп берет. Эгерде автор макул болсо, редакция арыз ээсине кийинки аракеттер жөнүндө маалымдайт, анын ичинде купуялуулук келишимин түзүү жана маалыматтарды колдонуу боюнча этикалык принциптерди сактоо милдеттенмелери болушу мүмкүн.

Редакция авторлорду маалыматтарды жеткиликтүү кылууга мажбурлабайт жана купуялуулук, юридикалык же этикалык аспектилер менен байланышкан чектөөлөрдү эске алат. Эгерде автор маалыматтарды берүүдөн баш тартса, редакция бул тууралуу арыз ээсин кабардар кылат.

Бардык маалыматтарга жетүү боюнча өтүнүчтөр журналдын расмий электрондук почтасы аркылуу жөнөтүлүшү керек. Биз бул ыкма авторлордун укуктарын коргоп, илимий маалыматтарды этикалык колдонуу менен бирге, адилеттүү жана жөнгө салынган процессти камсыз кылат деп ишенебиз.

 

ЖАРЫЯЛАНГАН МАКАЛАЛАР БОЮНЧА ТАЛКООЛОРДУ ЖҮРГҮЗҮҮ САЯСАТЫ

Биздин журнал жарыяланган изилдөөлөр боюнча ачык жана конструктивдүү талкууларды баалайт. Бул процесс үчүн биз PubPeer платформасында авторлорду жана окурмандарды макалаларды талкуулоого чакырабыз. PubPeer – бул жарыяланган макалаларга постпубликациялык комментарийлерди берүү үчүн абройлуу аянтча.

Журналда жарыяланган бардык макалаларга DOI дайындалып, алар PubPeer'де оңой жеткиликтүү болуп, талкууланат. Талкуулар профессионалдуу болушу, изилдөөнүн мазмунуна багытталышы жана жогорку этикалык стандарттарга ылайык келиши керек.

Эгерде PubPeer'де макала боюнча негиздүү тынчсыздануулар көтөрүлсө, алар журналдын этикалык принциптерине жана макалаларды артка чакырып алуу саясатына ылайык каралат. PubPeer менен кызматташуу тууралуу толук маалымат алуу үчүн алардын расмий платформасына – PubPeer.com сайтына кайрылыңыз.

Журнал жарыялангандан кийин ачык жана сый-урматтуу диалог маданиятын өнүктүрүүгө умтулат.

 

ЖАРНАМА САЯСАТЫ

Бул журнал эч кандай формада жарнаманы кабыл албайт. Биздин каржылоо модели редакциянын толук көзкарандысыздыгын жана жогорку академиялык принциптердин сакталышын камсыз кылуу үчүн иштелип чыккан.

 

ИЗИЛДӨӨЛӨРДҮ КАРЖЫЛОО САЯСАТЫ

"Жусуп Баласагын атындагы КУУнун Жарчысы" журналы илимий изилдөөлөрдү каржылоонун булактарынын максималдуу ачык-айкындуулугун камсыздоого умтулат. Бардык авторлор макалада баяндалган изилдөөгө карата каржылоонун булактарын төмөнкүдөй көрсөтүүгө милдеттүү:

• илимий мекемелердин же фонддордун гранттары;
• өкмөттүк же өкмөттүк эмес уюмдардан алынган каражаттар;
• коммерциялык же жеке каржылоо булактары;
• университеттерден, клиникалардан же башка уюмдардан алынган ички каржылоо.

Эгерде изилдөө эч кандай каржылык колдоого алынбаса, төмөнкүдөй көрсөтүлүшү керек:
"Изилдөө каржыланган эмес".