Аннотация

Изилдөөнүн максаты билимге умтулган адамдар арасында социалдык тармактарда бакыттын санариптик идеализациясынын өзгөчөлүктөрүн аныктоо болгон. Санариптик чөйрөдө бакыт концепциясын изилдөө методологиясына дисциплиналар аралык адабияттарды комплекстүү талдоо, санариптик маданияттын таасири астында концепциянын трансформациясынын теориялык жалпылоосу (айрыкча Instagram, TikTok жана Facebook социалдык тармактарында) жана жаштардын коомдук аккаунттарынын контент-анализи, санариптик идеализация жана онлайн өзүн-өзү комплекттөө көрүнүштөрүнө басым жасалган. Изилдөө көрсөткөндөй, Кыргызстандын жаштары үчүн санариптик чөйрөдө ийгилик санариптик идеалдаштыруунун, социалдык салыштыруунун жана интернетте өзүн-өзү көрсөтүүнүн татаал өз ара аракеттенүүсүнүн таасири астында калыптанат. Жаш колдонуучулар материалдык жетишкендиктерге, саякатка, карьералык ийгиликке жана жигердүү жашоо образына басым жасаган мазмунду жарыялап, ошону менен идеалдуу бакыт идеясын түзөрү аныкталган. Мындан тышкары, бул контент көбүнчө позитивдүү тил, метафоралар, гиперболалар жана хэштегдер менен коштолуп, эмоционалдык таасирди күчөтүп, аудиториянын жогорку деңгээлде катышуусуна өбөлгө түзөрү белгиленди. Ошол эле учурда, бул кабыл алынган стандарттарга жооп берүү үчүн жаштарга кошумча басымды жаратат, бул көп учурда чыныгы жашоо менен санариптик “кемчиликсиздиктин” ортосундагы дал келбегендиктен улам когнитивдик диссонанска жана стресске алып келет. Изилдөө ошондой эле аудиториянын реакциялары ийгиликтин санарип тастыктоосунун маанилүүлүгүн жогорулатып, баалуулуктардын чыныгы бакыттан анын виртуалдык өкүлчүлүгүнө өтүшүнө алып келери аныкталган. Бул көрүнүш өзүн-өзү ишке ашыруу аракетинде гана эмес, эмоционалдык чарчоо, тынчсыздануу, социалдык сезимталдыктын жогорулашында да көрүнөт. Изилдөөнүн жыйынтыгы көрсөткөндөй, Кыргызстандын жаштарынын санариптик чөйрөдө ийгиликке болгон көз карашына социалдык салыштыруу менен шартталган бакыттын идеалдаштырылган виртуалдык образы, интернеттеги позитивдүү өзүн-өзү көрсөтүү жана санарип тастыктоодон көз карандылык таасир этет. Бул изилдөөнүн практикалык мааниси билим берүү мекемелери, психологдор жана социалдык кызматкерлер тарабынан санариптик гигиена, критикалык ой жүгүртүү жана санариптик мейкиндикте багыт алган жаштар үчүн психоэмоционалдык колдоо боюнча программаларды иштеп чыгуу үчүн потенциалдуу колдонууда

Негизги сөздөр

эмоционалдык жыргалчылык; виртуалдык сүрөттөр; психологиялык дискомфорт; социалдык салыштыруулар; технологиянын таасири

Колдонулган булактар

  1. Aristotle. (2009). Nicomachean ethics. Oxford: Oxford University Press.
  2. Bhatia, P., McLaren, H., & Huang, Y. (2024). Exploring social determinants of mental health of older unforced migrants: A systematic review. The Gerontologist, 64(6), article number gnae003. doi: 10.1093/geront/gnae003.
  3. Burnell, K., Fox, K.A., Maheux, A.J., & Prinstein, M.J. (2024). Social media use and mental health: A review of the experimental literature and implications for clinicians. Current Treatment Options in Psychiatry, 11(1), 1-16. doi: 10.1007/s40501-024-00311-2.
  4. Burr, C., Taddeo, M., & Floridi, L. (2020). The ethics of digital well-being: A thematic review. Science and Engineering Ethics, 26(4), 2313-2343. doi: 10.1007/s11948-020-00175-8.
  5. Chen, Y., & Gao, Q. (2023). Effects of social media self-efficacy on informational use, loneliness, and self-esteem of older adults. International Journal of Human-Computer Interaction, 39(5), 1121-1133. doi: 10.1080/10447318.2022.2062855.
  6. Common Sense Media. (2018). Social media, social life: Teens reveal their experiences. Retrieved from https://www.commonsensemedia.org/research/social-media-social-life-teens-reveal-their-experiences-2018.
  7. Declaration of Helsinki. (2013). Retrieved from https://www.wma.net/policies-post/wma-declaration-of-helsinki-ethical-principles-for-medical-research-involving-human-subjects/.
  8. Deloitte Insights. (2023). Digital media trends: A new world of choice shakes up the media industry. Retrieved from https://www2.deloitte.com/us/en/insights/industry/technology/digital-media-trends-consumption-habits-survey/2023.html.
  9. Diener, E. (1984). Subjective well-being. Psychological Bulletin, 95(3), 542-575. doi: 10.1037/0033-2909.95.3.542.
  10. Diener, E., Oishi, S., & Lucas, R.E. (2003). Personality, culture, and subjective well-being: Emotional and cognitive evaluations of life. Annual Review of Psychology, 54(1), 403-425. doi: 10.1146/annurev.psych.54.101601.145056.
  11. Ekşi, F., Demirci, İ., & Tanyeri, H. (2020). Problematic technology use and well-being in adolescence: The personal and relational effects of technology. ADDICTA: The Turkish Journal on Addictions, 7(2), 107-121. doi: 10.5152/ADDICTA.2020.19077.
  12. Epicurus. (1994). The art of happiness. London: Penguin Books.
  13. Fastoso, F., & González-Jiménez, H. (2020). Materialism, cosmopolitanism, and emotional brand attachment: The roles of ideal self-congruity and perceived brand globalness. Journal of Business Research, 121, 429-437. doi: 10.1016/j.jbusres.2018.12.015.
  14. Faverio, M., Anderson, M., & Park, E. (2025). Teens, social media and technology. Retrieved from https://www.pewresearch.org/internet/2025/04/22/teens-social-media-and-mental-health/.
  15. Gaudette, M., Hesse, C.L., Kia, H., Chanady, T., Carson, A., Knight, R., & Ferlatte, O. (2023). “A double-edged sword”: Health professionals’ perspectives on the health and social impacts of gay dating apps on young gay, bisexual, trans and queer men. Journal of Sex Research, 60(5), 656-667. doi: 10.1080/00224499.2022.2153786.
  16. Graciyal, D.G., & Viswam, D. (2021). Social media and emotional well-being: Pursuit of happiness or pleasure. Asia Pacific Media Educator, 31(1), 99-115. doi: 10.1177/1326365X211003737.
  17. Hasan, M.K., & Neela, N.M. (2022). Adventure tourists’ electronic word-of-mouth (e-WOM) intention: The effect of water-based adventure experience, grandiose narcissism, and self-presentation. Tourism and Hospitality Research, 22(3), 284-298. doi: 10.1177/14673584211026326.
  18. Hu, X., Chen, J., & Wang, Y. (2021). University students’ use of music for learning and well-being: A qualitative study and design implications. Information Processing & Management, 58(1), article number 102409. doi: 10.1016/j.ipm.2020.102409.
  19. Jiang, S., & Ngien, A. (2020). The effects of Instagram use, social comparison, and self-esteem on social anxiety: A survey study in Singapore. Social Media+ Society, 6(2). doi: 10.1177/2056305120912488.
  20. Lee, J.K. (2022). The effects of social comparison orientation on psychological well-being in social networking sites: Serial mediation of perceived social support and self-esteem. Current Psychology, 41(9), 6247-6259. doi: 10.1007/s12144-020-01114-3.
  21. Madaminov, G., Madaminova, R., Nazhimidinova, A., & Narkeeva, A. (2023). The impact of quality of education on socioeconomic development of the Kyrgyz Republic in a digital economy. International Journal for Quality Research, 17(2), 359-368. doi: 10.24874/IJQR17.02-04.
  22. Merino, M., Tornero-Aguilera, J.F., Rubio-Zarapuz, A., Villanueva-Tobaldo, C.V., Martín-Rodríguez, A., & Clemente-Suárez, V.J. (2024). Body perceptions and psychological well-being: A review of the impact of social media and physical measurements on self-esteem and mental health with a focus on body image satisfaction and its relationship with cultural and gender factors. Healthcare, 12(14), article number 1396. doi: 10.3390/healthcare12141396.
  23. Nawa, N.E., & Yamagishi, N. (2024). Distinct associations between gratitude, self-esteem, and optimism with subjective and psychological well-being among Japanese individuals. BMC Psychology, 12(1), article number 130. doi: 10.1186/s40359-024-01606-y.
  24. Olsen, S.O., Khoi, N.H., & Tuu, H.H. (2022). The “well-being” and “ill-being” of online impulsive and compulsive buying on life satisfaction: The role of self-esteem and harmony in life. Journal of Macromarketing, 42(1), 128-145. doi: 10.1177/02761467211048751.
  25. Pearce, A. (2024). Technology’s impact on students’ intellectual happiness, cognition, and overall well-being. In Proceedings of the 18th international technology, education and development conference (pp. 5246-5256). Valencia: INTED. doi: 10.21125/inted.2024.1357.
  26. Ryff, C.D. (1989). Happiness is everything, or is it? Explorations on the meaning of psychological well-being. Journal of Personality and Social Psychology, 57(6), 1069-1081. doi: 10.1037/0022-3514.57.6.1069.
  27. Salah, M., Alhalbusi, H., Ismail, M.M., & Abdelfattah, F. (2024). Chatting with ChatGPT: Decoding the mind of Chatbot users and unveiling the intricate connections between user perception, trust and stereotype perception on self-esteem and psychological well-being. Current Psychology, 43(9), 7843-7858. doi: 10.1007/s12144-023-04989-0.
  28. Salas-Vallina, A., Simone, C., & Fernández-Guerrero, R. (2020). The human side of leadership: Inspirational leadership effects on follower characteristics and happiness at work (HAW). Journal of Business Research, 107, 162-171. doi: 10.1016/j.jbusres.2018.10.044.
  29. Shi, Y., Guo, X., Peng, K., & Yuan, Y. (2024). The mediating role of emotional experience in the happiness of digital face beautification based on self-discrepancy theory. International Communication of Chinese Culture, 11(4), 527-544. doi: 10.1007/s40636-024-00309-8.
  30. Sibilla, F., Musetti, A., & Mancini, T. (2021). Harmonious and obsessive involvement, self-esteem, and well-being. A longitudinal study on MMORPG players. Cyberpsychology: Journal of Psychosocial Research on Cyberspace, 15(3), article number 1. doi: 10.5817/CP2021-3-1.
  31. Siddiqa, A., Seçim, G., & Mukhtar, H. (2024). Influence of Instagram exposure on people happiness and self esteem. Pakistan Journal of Humanities and Social Sciences, 12(1), 748-755. doi: 10.52131/pjhss.2024.v12i1.1941.
  32. Starovoitenko, O. (2025). Digital transformation era: Impact of cybersecurity on workplace mental health. Scientific Studios on Social and Political Psychology, 31(1), 6-15. doi: 0.61727/sssppj/1.2025.06.
  33. Steinert, S., & Dennis, M.J. (2022). Emotions and digital well-being: On social media’s emotional affordances. Philosophy & Technology, 35(2), article number 36. doi: 10.1007/s13347-022-00530-6.
  34. Tamba, G.I., & Iancu, I. (2023). Emerging adults and the use of textual digital communication: A reflection on self-esteem, loneliness, anxiety, and wellbeing. Research in Social Sciences and Technology, 8(1), 31-50. doi: 10.46303/ressat.2023.3.
  35. Tripon, C., Gonța, I., & Bulgac, A. (2023). Nurturing minds and sustainability: An exploration of educational interactions and their impact on student well-being and assessment in a sustainable university. Sustainability, 15(12), article number 9349. doi: 10.3390/su15129349.
  36. Vizcaíno-Verdú, A., Feijoo, B., & Sádaba, C. (2025). Behind the adolescent filter: Unveiling the connection between digital body image edition, satisfaction and well-being. Atlantic Journal of Communication. doi: 10.1080/15456870.2025.2470737.
  37. Winds, K., et al. (2024). Glow up: Does a professional photoshoot intervention affect self-esteem and emotions among adolescent psychiatric patients? – A longitudinal intervention study. Frontiers in Psychiatry, 15, article number 1310252. doi: 10.3389/fpsyt.2024.1310252.
  38. Yi, M., & La, S. (2023). The effects of self-development, self-therapy, and self-presentation motivations on quality of life, visitor loyalty, and omnivorous cultural engagement through visitor satisfaction in art museums: Examining the moderation effect of age and attitude toward SNS posting. Asia Marketing Journal, 25(3), 126-147. doi: 10.53728/2765-6500.1615.
  39. Zhunushalieva, A.D., Karimova, D.S., & Omorbaeva, A.T. (2025). Impact of digitalization on transformation of human behavior and social policy in Kyrgyzstan. Social Policy and Social Partnership, 6. doi: 10.33920/pol-01-2506-12.