Аннотация

Бул макалада улуу акын Жусуп Баласагындын ―Куттуу билим‖ чыгармасында баяндалган табият кубулуштары Тенир Тоо аскаларында сакталган байыркы астрономиялык билимдердин таасири менен түзүлгӛндүгү жана алардын ӛнүгүшү баяндалды. Орто кылымга чейин жашаган дүйнӛнүн геоборбордук системасы ыр менен баяндадып, алардын жайгашуу ирети жана асман сферасында кыймылынын ылдамдыгы так кӛргӛзүлгӛн. Асман сферасында зодиак топ жылдыздар боюнча Күндүн жылдык кыймылы менен күн календарын баяндап жазган. Күн календары Омор Хаямдан 10 жыл мурда, 1069-жылы түзүлгӛн. Планеталардын, зодиак топ жылдыздардын аттары түрк тилинде жазылып, азыркы кыргыз тилине окшош экендиги  аныкталды

Негизги сөздөр

Күн; Ай; жылдыз; календарь; зодиак; Сатурн; Юпитер; Марс; Чолпон; Аркар; Үркӛр; Босого; Саратан; петроглиф

Колдонулган булактар

[1] Balasagyn, Y. (1993). Blessed knowledge (T. Kozubekov, Trans.). Bishkek.

[2] Sydykbekov, T. (n.d.). Sign of Knowledge. Bishkek.

[3] Zakirov, Z. (2003). Jusup Balasagyn – the great thinker of the Kyrgyz people. Bishkek.

[4] Bekboev, A. (n.d.). From quietism to humanism. Bishkek.

[5] Deniz, S. (2005). The importance given to science by Yusuf Has Hajib and the reflection of astronomical knowledge in “Kutadgu bilig”. In Proceedings of the International conference “Jusup Balasagyn and the contemporary relevance of his ideas”. Bishkek.

[6] Faculty of History and Religious Studies. (2012). Petroglyphs of Southern Kyrgyzstan. Bishkek: Fund for the History of East Asia.

[7] Kalybekov, A., & Beyshenaliyeva, D.Zh. (2016). Development of the astronomical representation of the world in Jusup Balasagyn’s "Blessed knowledge". Bulletin of Kyrgyz National University.

[8] Choroev, T.K. (1990). Mahmud ibn al-Husayn al-Kashgari and his “Compendium of the Turkic dialects”. Frunze.

[9] Kalybekov, A. (2022). Identification and dating of the petroglyphs of Saimaluu-Tash. In Proceedings of the First Altaic forum “The Turko-Mongol world of the Greater Altai: Historical and cultural heritage and modernity”. Barnaul.

[10] Babaev, D., & Kalybekov, A. (2023). Meteorite crater as an astronomical event in Saimaluu-Tash. In Proceedings of the International scientific and theoretical conference “The place of Abu Rayhan al-Biruni in the history of Persian-Tajik culture” (dedicated to the 1050th anniversary of the great thinker). Bokhtar, Republic of Tajikistan.