Аннотация

Изилдөөнүн актуалдуулугу глобалдашуу шартында Кыргыз Республикасынын билим берүү жана тарбия системасын илимий негизде кайрадан ой жүгүртүүнүн зарылдыгы менен шартталат, анткени бул мезгилде баалуулуктук багыттардын бүдөмүк болушу жана улуттук өзгөчөлүктү жоготуу коркунучу күч алууда. Макаланын максаты – “Унгужол” Доктринасынын логикасында кыргыз элинин салттуу баалуулуктарына жана заманбап илимий-педагогикалык көз караштарга таянган жалпы педагогикалык билим берүү жана тарбия моделин иштеп чыгуу жана теориялык жактан негиздөө болуп саналат. Изилдөөнүн жүрүшүндө теориялык талдоо, синтез, системалаштыруу, салыштырма-педагогикалык талдоо жана концептуалдык моделдөө ыкмалары колдонулду. Иштин алкагында сунушталып жаткан педагогикалык моделдин өзөгү катары каралган “Унгужол” Доктринасынын философиялык-педагогикалык жана методологиялык негиздери изилденди. Доктринанын түзүмү жана мазмундук өзгөчөлүктөрү, жогорку окуу жайларында окутулган социалдык жана гуманитардык илимдер үчүн анын стратегиялык мааниси, ошондой эле анда коюлган милдеттер жана аларды ишке ашыруунун жолдору талдоого алынды. Сунушталган жалпы педагогикалык модель Кыргызстандын жаранын калыптандыруунун илимий негизин түзөрү, Кыргызстандын жаранына мүнөздүү түпкү баалуулуктук жана инсандык сапаттарды ачып берери жана аларды билим берүү жана тарбия системасында максаттуу калыптандыруунун жол-жоболорун аныктай турганы аныкталды. Өзгөчө көңүл Доктринанын Кыргызстанды керектөөчү өлкөдөн өндүрүүчү өлкөгө айлантуу багытындагы негизги жобосуна бурулуп, анын заманбап социалдык-экономикалык шарттарга жана постиндустриалдык коомдун талаптарына шайкеш келери көрсөтүлдү. Иштин практикалык мааниси алынган жыйынтыктарды жогорку окуу жайларынын окутуучулары, илимий кызматкерлер жана билим берүү программаларын иштеп чыгуучулар социалдык-гуманитардык билим берүүнү жана тарбия ишин модернизациялоодо пайдалана алышында турат

Негизги сөздөр

улуттук нарк-дөөлөттөр; улуттук иденттүүлүк; Уңгужол; доктрина; кыргыз жараны

Колдонулган булактар

  1. Alimbekov, A. (2017). Ideas and experience of humanistic education in Kyrgyz folk pedagogy. Science, New Technologies, and Innovations of Kyrgyzstan, 9, 187-190.
  2. Alimbekov, A. (2022). Integration of scientific and popular pedagogy in the educational and methodological works of B. Apyshev. Bulletin of Osh State University, 4, 137-146. doi: 10.52754/16947452_2022_4_137.
  3. Asipova, N.A. (2014). New educational paradigms and their integration into the educational process of higher education. Bulletin of Issyk-Kul University, 38.
  4. Baygaziev, S. (2025). From national cosmopolitanism to the concept of patriotic education. Retrieved from https://aryba.kg/koom/22509-uluttuk-kosmopolitizmden-tarbijanyn-patriottuk-koncepcijasyna-karaj.html.
  5. Baygaziev, S.O. (2020). The educational and upbringing ideas of Isak Bekboev in the context of national and world pedagogical humanism. Retrieved from https://kao.kg/images/stories/doc/i335_004.pdf.
  6. Diusheeva, N.K. (2023). Implementation of modern methodological approaches in the professional-personal training of teachers. Issyk-Kul State University named after K. Tynystanov, 1-7.
  7. Kadenova, Zh., & Arakeev, N. (2024). The function of folk pedagogy in educating youth. In XI international symposium on Turkish world studies (pp. 849-853). Baku: UTUDAS. doi: 10.30546/100981.1.2024.0213.
  8. Mamytov, A. (2024). Designing the content of general school education: State and future in Kyrgyzstan. Bulletin of Osh State Pedagogical University named after A. Myrsabekov, 2(2), 4-7. doi: 10.56122/.v2i2.242.
  9. Mechrishvili, L.L., & Tkacheva, N.A. (2025). Formation of values as a key factor in improving state family policy. Proceedings of Higher Educational Institutions. Sociology. Economics. Politics, 18(4), 67-85. doi: 10.31660/1993-1824-2025-4-67-85.
  10. Muratov, A.Zh., & Sovietbekova, N.S. (2024). Using the ethical traditions of the Kyrgyz people in the upbringing process. Bulletin of I. Arabaev Kyrgyz State University, 1, 94-101. doi: 10.33514/1694-7851-2024-1-94-101.
  11. Musaieva, V.I., & Baibosova, D.K. (2024). Methods of enriching vocabulary using folk proverbs, sayings, and aphorisms in an ethnopedagogical direction. Bulletin of I. Arabaev Kyrgyz State University, 3-2, 139-145. doi: 10.33514/1694-7851-2024-3/2-139-145.
  12. O’Sullivan, M., & Pashby, K. (2008). Citizenship education in the era of globalization: Canadian perspectives. Brock Education Journal, 17(1). doi: 10.26522/brocked.v17i1.31.
  13. Presidential Decree No. 303 “On Approval of the National Program for the Preservation and Development of National Traditions for 2022-2027”. (2022, August). Retrieved from https://cbd.minjust.gov.kg/434807/edition/1185564/ru.
  14. Putri, T.A. (2024). The role of citizenship education in the era of globalization in growing students’ interest in learning. International Journal of Students Education, 2(2), 251-254. doi: 10.62966/ijose.vi.774.
  15. Raimkulova, A.S. (2024). Aspects of preparing future teachers for the culture of interethnic and interfaith communication. In Kazan international congress of Eurasian integration – 2024: Congress proceedings (pp. 296-305). Kazan: GAU “RMBITS” “Medicine”.
  16. Rysbaev, S.K. (2015). What forms and methods of teaching and analyzing reading can be used in teaching a child to read at school? Retrieved from https://kao.kg/images/stories/doc/i335_033.pdf.
  17. Saydullayevich, B.Z. (2025). The role of the social state in enhancing civic responsibility in society. Journal of Multidisciplinary Academic and Practice Studies, 3(2), 149-158. doi: 10.35912/jomaps.v3i2.3260.
  18. Silaban, A.L., Lubis, L.A., Panjaitan, G.Y., Sihombing, H.L., Simarmata, N., Syahdani, A., & Yunita, S. (2024). The role of civic education in shaping democratic values: A systematic literature review on implementation and current challenges. Zenodo. doi: 10.5281/zenodo.14500397.
  19. The Doctrine of the Kyrgyz Republic “National Spirit – World Heights”. (2024, December). Retrieved from https://cbd.minjust.gov.kg/18-11/edition/23328/kg.
  20. Yurchenko, M.A. (2024). Formation of national identity and education of citizenship in the education system. Socio-Political Research, 2(23), 147-164. doi: 10.20323/2658-428X-2024-2-23-147.
  21. Zahabioun, S., Yousefy, A., Yarmohammadian, M.H., & Keshtiaray, N. (2013). Global citizenship education and its implications for curriculum goals in the age of globalization. International Education Studies, 6(1), 195-206. doi: 10.5539/ies.v6n1p195.