Аннотация

Кыргызстанда керектүү кесиптик компетенцияларга ээ болгон болочок мугалимдерди даярдоо көйгөйү орчундуу деп айтсак болот. Учурдагы билим берүү мейкиндиги мугалимдерден предметин билүүдөн сырткары, жекече жана кесиптик сапаттардын өнүгүшүнө таасир берген педагогикалык технологияларды да колдонуу билгичтигин талап кылат. Болочок мугалимдердин компетенцияларын калыптандырууда психологиялыкпедагогикалык ыкма билим берүү процессинин негизги аспекти болуп саналат. Себеби, инсандын психологиялык өзгөчөлүктөрүн жана педагогикалык технологияларды эске алуу менен заманбап көйгөйлөрдү эффективдүү чече алган мугалимди даярдайй алабыз. Болочок мугалимдин кесиптик жактан ийгиликтүү өсүшүнө таасир берген факторлордун бирден бири болуп, интеллектуалдык гана эмес, ошондой эле эмоционалдык, коомдук компетенциялардын өнүгүшүнө багытталган инновациялык педагогикалык технологияларды колдонуу саналат. Макалада, кесиптик компетенциялардын калыптануусунун психологиялык-педагогикалык аспектилери менен бирге мугалимдерди даярдоо процессинде алардын жана окуучулардын инсандык өзгөчөлүктөрүн эске алуу маанилүүлүгү каралат. В.А. Сластенин, Л.М. Митина, Н.В. Кузьмина, Л.И. Анцыферова сыяктуу окумуштуулардын изилдөөлөрүнүн негизинде болочок мугалимдердин кесиптик жана инсандык жактан өнүгүүсүнө таасир берген педагогикалык технологияларды киргизүү зарылчылыгы келип чыгат. Сластенин мугалимдин инновациялык жактан өзүн көрсөтүү үчүн шарттарды түзүүгө көңүл бурат. Бул андан жаңы контент менен иш алып барууну жана окутууда өзгөчө ыкмаларды колдонууну талап кылат. Митина эмоционалдык ийкемдүүлүктүн жана өзгөрүүлөргө болгон даярдыгын белгилейт. Бул белгилүү компетенциялардын өнүгүшүнө багытталган ар түрдүү педагогикалык технологияларды колдонуу менен ишке ашат. Кузьмина педагогикалык технологиялар кесиптик иденттүүлүк кризисин жеңе алууга таасир берээрин айтат. Ал эми анцыферова мугалимдин ички мотивацияссынын маанилүүлүгүн, анын мыкты болууга жана өнүгүүгө болгон умтулуусун белгилейт. Мындан сырткары, студенттерде – болочок мугалимдерде өзүн башкара билүү, эмоционалдык туруктуулук көндүмдөрүн жана кесиптик компетенцияларын калыптандыруу үчүн психологиялык-педагогикалык технологияларды колдонуу маанилүү. Бул технологиялар болочок мугалимдерге теориялык билимге ээ болууга гана эмес, ошондой эле аларды билим берүү процессинде чыныгы шарттарда колдонгонду үйрөнүүгө жардам берет. Болочок мугалимдин компетенцияларын калыптандыруу, инсандын өнүгүшүнө жана кесиптик квалификацияларынын жогорулашына багытталган педагогикалык технологияларды активдүү колдонуусуз мүмкүн эмес

Негизги сөздөр

инсандык өнүгүү; инновациялык методдор; эмоционалдык туруктуулук; өзүн өзү башкаруу; долбоордук ишмердүүлүк, кесиптик иденттүүлүк

Колдонулган булактар

  1. Abedi, E.A. (2023). Tensions between technology integration practices of teachers and ICT in education policy expectations: Implications for change in teacher knowledge, beliefs and teaching practices. Journal of Computers in Education, 11, 1215-1234. doi: 10.1007/s40692-023-00296-6.
  2. Adolf, V.Ya. (1998). Professional competence of a modern teacher. Krasnoyarsk: Krasnoyarsk State University.
  3. Anisimov, P.F., & Sosonko, V.E. (2001). Quality management of secondary vocational education. Kazan: Institute of Secondary Vocational Education of the Russian Academy of Education.
  4. Antsyferova, L.I. (1980). Psychological patterns of personality development in adults and the problem of continuous education. Psychological Journal, 2, 15-22.
  5. Antsyferova, L.I. (1981). Psychology of the formation and development of personality: Towards the psychology of personality as a developing system. Moscow: Nauka.
  6. Asmolov, A.G. (2002). Psychology of personality: Principles of general psychological analysis. Moscow: Academy.
  7. Bondarevskaya, E.V., & Kulnevich, S.V. (1999). Pedagogy: Personality in humanistic theories and systems of education. Rostov-on-Don: Creative centre “Uchitel”.
  8. Cabero-Almenara, J., Gutiérrez-Castillo, J.-J., Palacios-Rodríguez, A., & Barroso-Osuna, J. (2020). Development of the teacher digital competence validation of DigCompEdu check-in questionnaire in the University Context of Andalusia (Spain). Sustainability, 12(15), article number 6094. doi: 10.3390/su12156094.
  9. Code of Ethics of the American Sociological Association. (2018, June). Retrieved from https://www.asanet.org/wpcontent/uploads/asa_code_of_ethics-june2018a.pdf.
  10. Da Silva, A.F.A. (2021). The innovative teachers training for chemistry teaching through digital technologies. Malta Journal of Education, 2(1), 123-141. doi: 10.62695/ABGI7898.
  11. Diachuk, O. (2024). Development of digital competence of teachers in vocational education institutions. Scientia et Societus, 3(1), 77-91. doi: 10.69587/ss/1.2024.77.
  12. Erokhina, L.Yu. (2019). Revisiting the content of professional competencies of teacher education. Development of Education, 3(5), 15-18. doi: 10.31483/r-33251.
  13. Gendina, N.I. (2007). Information literacy and information culture of the individual: International and Russian approaches to solving the problem. Open Education, 5(64), 58-69.
  14. Guidance Note of the European Commission on Ethics and Data Protection. (2021, July). Retrieved from https://ec.europa.eu/info/funding-tenders/opportunities/docs/2021-2027/horizon/guidance/ethics-and-data-protection_ he_en.pdf.
  15. Haleem, A., Javaid, M., Qadri, M.A., & Suman, R. (2022). Understanding the role of digital technologies in education: A review. Sustainable Operations and Computers, 3, 275-285. doi: 10.1016/j.susoc.2022.05.004.
  16. Johanson, L.B., & Karlsen, S.S. (2021). ‘The teachers do not see us.’ The challenges of teacher education in rural areas. Crossing Boundaries and Valuing Diversity, 28(2), 46-63. doi: 10.26203/qqw4-xn70.
  17. Johnson, C.S., Sdunzik, J., Bynum, C., Kong, N., & Qin, X. (2021). Learning about culture together: Enhancing educators’ cultural competence through collaborative teacher study groups. Professional Development in Education, 47(1), 177-190. doi: 10.1080/19415257.2019.1696873.
  18. Kartashova, L.A., & Plish, I.V. (2020). Digital agenda for the development of education: Focus on the formation of digital competencies. Scientific Bulletin of Mukachevo State University. Series “Pedagogy and Psychology”, 6(1), 157-165. doi: 10.52534/msu-pp.6(1).2020.157-165.
  19. Kuzmina, N.V. (1985). Abilities, giftedness, talent of a teacher. Leningrad: Znanie.
  20. Kuzmina, N.V. (1990). Professionalism of the personality of the teacher and master of industrial training. Moscow: Vysshaya Shkola.
  21. Litvinova, S.I. (2019). Using ICT to form professional competence of future technology teachers. In S.I. Litvinova & E.S. Kinash (Eds.), Initiative in education and development of the creative potential of modern science: Collection of scientific papers (pp. 68-72). Kazan: SiTIvent.
  22. Lock, J., & Redmond, P. (2021). Embedded experts in online collaborative learning: A case study. The Internet and Higher Education, 48, article number 100773. doi: 10.1016/j.iheduc.2020.100773.
  23. Markova, A.K. (1980). Psychological analysis of professional competence of a teacher. Pedagogy, 8, 82-89.
  24. Mende, S., Proske, A., & Narciss, S. (2021). Individual preparation for collaborative learning: Systematic review and synthesis. Educational Psychologist, 56(1), 29-53. doi: 10.1080/00461520.2020.1828086.
  25. Mitina, L.M. (1994). The teacher as a person and a professional: Psychological problems. Moscow: Delo.
  26. Mitina, L.M. (1998). Psychology of professional development of a teacher. Moscow: Flinta.
  27. Noreen, S., & Kazim, B. (2022). Impact of teachers’ emotional intelligence abilities on student motivation and their interaction with students in secondary school classrooms. Journal of Educational Psychology and Pedagogical Sciences, 1(1), 17-37. doi: 10.52587/jepps.v1i1.17.
  28. Palaiologou, I. (2016). Teachers’ dispositions towards the role of digital devices in play-based pedagogy in early childhood education. Early Years, 36(3), 305-321. doi: 10.1080/09575146.2016.1174816.
  29. Raven, J. (1984). Competence in modern society: Its identification, development and release. London: H.K. Lewis.
  30. Reid, K., Hopkins, D., & Holly, P. (1987). Towards the effective school: The problems and some solutions. Oxford: Basil Blackwell.
  31. Seibert, J., Luxenburger-Becker, H., Marquardt, M., Lang, V., Perels, F., Kay, C.W.M., & Huwer, J. (2020). Multitouch experiment instruction for a better learning outcome in chemistry education. World Journal of Chemical Education, 8(1), 1-8. doi: 10.12691/wjce-8-1-1.
  32. Slastenin, V.A., & Podymova, L.S. (1997). Pedagogy: Innovative activity. Moscow: Magistr.
  33. Slota, N.V. (2024). Features of distance learning in the formation of professional competencies of future music teachers. In N.V. Slota (Ed.), Traditions and innovations in the theory and practice of music and art education: Collection of materials of the International conference dedicated to the Year of the teacher and mentor (pp. 289-297). Ekaterinburg: Ural State Pedagogical University.
  34. Zeer, E.F. (1988). Professional development of the personality of an engineer-teacher. Sverdlovsk: Publishing House of the Ural University.