Аннотация

Бул макалада Бишкек шаарынын жана анын айланасындагы (Озерное а., Салкын жана Мурас-Ордо жаңы кошуштары, Мраморный кыштагы, ЧЧК-ГЭС-5, Пригородный, 110-кварталдын каналынын, балык чарбасынын кѳлмѳлѳрү), омурткалуу жаныбарлардын (амфибиялар – сүт эмүүчүлѳр) биотүрдүүлүгү каралган. Куштар менен сүт эмүүчүлѳргѳ жыл бою байкоо жүргүзүлсѳ, амфибиялар жана рептилияларга жаз-жай мезгилинде жүргүзүлгѳн. Шаар ичиндеги суу ѳсүмдүктѳргѳ жана жем ресурстарына бай келген бардык кѳлмѳлѳрдѳ Rana ridibunda  жана Natrix tessellate кѳп санда кездешет. Алар рак сымалдуулар, курт-кумурскалар жана алардын личинкасы, балыктардын чабактары жана бакалардын личинкалары - кѳнѳк баштар сыяктуу организмдер менен трофикалык байланыш түзүшѳт. Каралган бардык кѳлмѳлѳрдѳ, ѳзгѳчѳ шаар четиндегилерде суу экосистемасынын очогун түзгѳн сууда сүзүүчүлѳр жана суу жанындагы куштардын түрлѳрү кѳп санда жана кѳп түрдүүлүккѳ ээ болушат. Куштар орун алуусу боюнча 5 типке ээ, бирок келгиндер кѳбүрѳѳк кездешет. Шаар ичиндеги жана анын чет жакаларындагы кѳлмѳлѳрдѳ куштардын ар кандай түркүмдѳрүнүн ѳкүлѳрү кѳп кездешет. Суу сүт эмүүчүлѳрдѳн бир гана ондатрды кезиктирүүгѳ болот, бул түр бир кездерде Казакстандан алынып Ысык-Кѳлгѳ коѐ берилген. Ал Чүй ѳрѳѳнүнүн кѳлмѳлѳрүнѳ байырланышып, анын жеми кѳп болуп жана кѳбѳйүүгѳ ыңгайлуу жерлер болгондуктан кѳбѳйүп кеткен. Сууда сүзүүчүлѳр жана суу жанындагы канаттуулардын арасында жана деги эле кандайдыр бир себептерден суу чѳйрѳсү менен байланыштардын ичинен коргоого алынгандар да бар, алар тармал бир казан, кичи кара каз, ак куйрук суу бүркүт, мыкый кыргый, кашык тумшук, каравай, ак кѳз чумкугуч ѳрдѳк, ак баш ѳрдѳк, шибеге тумшук, кара баш каткырыкчы. Булар келип орун алышы боюнча келгиндерге, кыштоочуларга жана кокусунан учуп келгендерге кирет. Кокусунан учуп келиши жердин климаттык шарты менен байланыштуу

Негизги сөздөр

кѳлмѳлѳр; суулар; сууда сүзүүчүлѳр; суу жанындагылар; отурукташкандар; келгиндер

Колдонулган булактар

  1. Romanovskaya, I.R., & Kolganov, E.I. (2015). Sighting of the glossy ibis Plegadis falcinellus in the Chuy Valley. Russian Ornithological Journal, 24(1185), 3190-3191.
  2. Romanovskaya, I.R., & Berezovikov, N.N. (2014). Record of the ibisbill Ibidorhyncha struthersii on the Alamedin River in the Chuy Valley (Northern Kyrgyzstan). Russian Ornithological Journal, 23(1085), 4045-4049.
  3. Romanovskaya, I.R., & Kolganov, E.I. (2015). Sighting of the glossy ibis Plegadis falcinellus in the Chuy Valley. Russian Ornithological Journal, 24(1185), 3190-3191.
  4. Romanovskaya, I.R., & Berezovikov, N.N. (2016). Wintering of the pygmy cormorant Phalacrocorax pygmaeus in the Chuy Valley. Russian Ornithological Journal, 25(1341), 3569-3575.
  5. Romanovskaya, I.R., & Berezovikov, N.N. (2016). Autumn sighting of the Dalmatian pelican Pelecanus crispus in the Chuy Valley (Northern Tian Shan). Russian Ornithological Journal, 25(1351), 3924-3926.
  6. Romanovskaya, I.R., & Berezovikov, N.N. (2017). Spring encounter of the curlew sandpiper Calidris ferruginea in the Chuy Valley (Northern Tian Shan). Russian Ornithological Journal, 26(1456), 2381-2382.
  7. Kasybekov, E.Sh. (2014). Illustrated guide to the representatives of the orders Accipitriformes and Falconiformes. Bishkek.
  8. Kasybekov, E.Sh., Kadyrova, B.K., Sagynbaev, S.S., Abdraimov, A.B., Trotchenko, N.V., Kadyrov, M.D., & Kasybekov, K.E. (2016). Distribution and abundance of wintering and some migratory birds in terrestrial landscapes of the Issyk-Kul and Chuy Valleys of Kyrgyzstan. Russian Ornithological Journal, 25(1337), 3423-3430.
  9. Ostashchenko, A.N., Davletbakov, A.T., & Vorobyov, A.G. (2015). Records of the glossy ibis Plegadis falcinellus and the pomarine skua Stercorarius pomarinus in the Chuy Valley in 2009. Russian Ornithological Journal, 26(1438), 1150-1151.
  10. Berezovikov, N.N., & Romanovskaya, I.R. (2017). Wintering of the water rail Rallus aquaticus in the Chuy Valley (Northern Tian Shan). Russian Ornithological Journal, 26(1438), 1744-1746.
  11. Romanovskaya, I.R. (2017). New autumn occurrence of the Dalmatian pelican Pelecanus crispus in the Chuy Valley. Russian Ornithological Journal, 26(1538), 5253-5255.
  12. Davletbakov, A.T., & Trotchenko, N.V. (2017). Observations of certain bird species in the territory adjacent to Kazakhstan and the record of the glossy ibis Plegadis falcinellus in the Chuy Valley. Russian Ornithological Journal, 26(1540), 5324-5330.
  13. Kasybekov, K.E., Kasybekov, E.Sh., & Trotchenko, N.V. (2017). Record of the Eurasian spoonbill Platalea leucorodia in the Chuy Valley of the Kyrgyz Republic during spring migration. Russian Ornithological Journal, 26(1434), 1629-1633.
  14. Ostashchenko, A.N., Vorobyov, A.G., & Davletbakov, A.T. (2018). Current status of waterfowl colonies in Northern Kyrgyzstan. Russian Ornithological Journal, 27(1627), 2984-2987.
  15. Trotchenko, N.V. (2018). Waders, gulls, and terns of wetland areas in the Chuy Valley. Russian Ornithological Journal, 27(1624), 2795-2806.
  16. Kadyrova, B.K., Sharsheeva, B.K., & Tynchtybekova, A.T. (2020). Population structure of waterfowl and wading birds in some water bodies of the Chuy Valley (Northern Kyrgyzstan). Russian Ornithological Journal, 29(1995), 5230-5239.
  17. Kadyrova, B.K., Sharsheeva, B.K., & Tynchtybekova, A.T. (2021). Wintering passerine birds Passeriformes in the Chuy Valley. Russian Ornithological Journal, 30(2081), 2809-2817.
  18. Kulagin, S.V., Sagynbaev, S.S., Bakasova, M.Sh., & Flechtner, Sh. (2015). First winter encounter of the glossy ibis Plegadis falcinellus in Central Asia. Russian Ornithological Journal, 24(1140), 1618-1619.
  19. Koblik, E.A. (2001). Bird systematics – some results and prospects. In E.N. Kurochkin & I.I. Rakhimov (Eds.), Achievements and problems of ornithology in Northern Eurasia at the turn of the century: Proceedings of the international conference on current issues in the study and conservation of birds of Eastern Europe and Northern Asia (pp. 132-149). Kazan: Magarif Publishing.
  20. Kharadov, A.V., Fedorova, S.Zh., & Kyzaibekova, S.A. (2023). Muskrat (Ondatra zibethicus (L.)) in Northern Kyrgyzstan – a component of natural foci of anthropozoonoses. Bulletin of the Moscow Society of Naturalists, Biological Series, 118(3), 3-8.
  21. Yuldasheva, A.M., & Musuralieva, D.N. (2021). Study of the muskrat (Ondatra zibethicus L.) in the Issyk-Kul Basin. Research of Wildlife in Kyrgyzstan, 2, 132-133.
  22. Yanushchevich, A.I., Aizin, B.M., Kydyraliev, A.A., Umrikhina, G.S., Fedyanina, T.F., Shukurov, E.D., Grebnyuk, R.V., & Tokobaev, M.M. (1972). Mammals of Kyrgyzstan. Frunze.
  23. Fedorova, S.Zh., Kharadov, A.V., & Mamutbekova, T.T. (2012). Ectoparasites of the muskrat (Ondatra zibethicus L.) in Northern Kyrgyzstan. Research of Wildlife in Kyrgyzstan, 2, 143-148.
  24. Red Book of the Kyrgyz Republic (2nd ed.). (2007). Bishkek.
  25. Toktorova, R.A., & Zhenishebkova, M.Zh. (2023). Climate of Bishkek and its ecological state. Special Issue, 87-93.