Аннотация

Аталган макалада байыркы Энесай тексттериндеги этиш сҿздҿрҥнҥн семантикасы иликтенет. Бул объектини изилдҿҿдҿ салыштырма-тарыхый жана салыштырма методдору колдонулат. Кыргыз тилинин тилдик байыркы булагы болгон Энесай тексттериндеги этиш сҿздҿрдҥн семантикасы изилдҿҿгҿ алынат жана байыркы этиштер азыркы кыргыз тилинде колдонулган этиш сҿздҿрҥнҥн лексика- грамматикалык маанилери менен тарыхый жана тилдик аспектиден салыштырылып иликтенет. Негизинен, байыркы кыргыз тилинде жана азыркы кыргыз тилинде этиш категориясы ҿзҥнчҿ сҿз тҥркҥмҥнҥн чоң тобун тҥзҥп турат, анын колдонулуу чҿйрҿсҥ кеңири. Энесай тексттериндеги этиштер жак, чак, ыңгай, мамиле категориялары боюнча ҿзгҿрҥп турары анализге алынды жана тексттердеги этиштердин ар тараптуу колдонулары аныкталды. Азыркы кҥндҿ этиш сҿздҿрҥ дал ушул калыбында, ушул тутуму менен кыргыз адабий тилинде активдҥҥ колдонулуп келе жатат, о.э. узак мезгилдин ҿткҿнҥнҿ карабастан бул элементтер ҿзгҿрҥҥгҿ учураган эмес. Байыркы бабалар тҥзҥп калтырган морфо-семантикалык грамматика бир гана кыргыз тили эмес, бардык тҥрк тилдери ҥчҥн ар дайым ҿтҿ актуалдуу б.э.   

Негизги сөздөр

Энесай, кыргыз, этиш, лексика, сҿз тҿркҥмҥ, байыркы, грамматика, морфология, тҥрк, актуалдуу, тилдер

Колдонулган булактар

  1. Aydarov, G. (1971). The language of Orkhon monuments of ancient Turkic script (8th century). Almaty.

  2. Aydarov, G., Kuryshzhanov, A., & Tomanov, M. (1971). The language of ancient Turkic written monuments. Almaty.

  3. Ashiraliev, K. (1963). Basic words in Orkhon-Yenisei inscriptions. Frunze.

  4. Batmanov, I.A. (1959). The language of Yenisei monuments of ancient Turkic script. Frunze.

  5. Batmanov, I.A., Aragachi, Z.B., & Babushkin, G.F. (1962). Modern and ancient Yenisei. Frunze.

  6. Dyikanov, K. (1980). From the history of the Kyrgyz language. Frunze.

  7. Kondratiev, V.G. (1981). *Grammatical structure of the language of ancient Turkic written monuments (8th-9th centuries)*. Leningrad.

  8. Kononov, A.N. (1980). *Grammar of the language of Turkic runic monuments (7th-9th centuries)*. Leningrad.

  9. Kyrgyz literary language (2009). Bishkek.

  10. Grammar of the Kyrgyz literary language (1980). Frunze.

  11. Malov, S.E. (1952). Yenisei script of the Turks. Moscow-Leningrad.

  12. Malov, S.E. (1959). Monuments of ancient Turkic writing in Mongolia and Kyrgyzstan. Moscow-Leningrad.

  13. Malov, S.E. (1951). Monuments of ancient Turkic writing. Moscow-Leningrad.

  14. Nurmakhanova, E.N. (1971). Comparative grammar of Turkic languages. Almaty.

  15. Orkhon-Yenisei texts (1982). Frunze: Ilim.

  16. Potseluevsky, A.P. (1948). The origin of personal and demonstrative pronouns. Ashgabat.

  17. Sydykov, S. (2001). *Ancient Turkic writing (7th-9th centuries)*. Bishkek.

  18. Yunusaliev, B.M. (1971). Kyrgyz dialectology. Frunze.

  19. Languages of the world: Turkic languages (1997). Bishkek.

  20. Tabaldieva, A.B. (2016). The morphological system of nouns in Yenisei inscriptions. Paper presented at the international scientific-practical conference "Science, Education and Innovations", Russia.

  21. Tabaldieva, A.B. (2016). Phonetic structure of Yenisei inscriptions. Paper presented at the international scientific-practical conference "Intercultural Communication", Alatoo University. Retrieved from www.iaau.kg/aas

  22. Tabaldieva, A.B. (2018). Morphological structure of nouns in Yenisei inscriptions. Paper presented at the international symposium "Early Written Works of Turkic Peoples", Karakol, Kyrgyzstan.