Аннотация

Макалада ф.и.д., профессор А. Жапаровдун педагогдук жана илимий ишмердҥҥлҥгҥнҥн башталышы 1950-жылдарда башталгандыгы, алгач окуу китебинин автору катары кыргыз тилинин синтаксисин жаңы илимий-теориялык жаңылыктар менен байытып, белгилҥҥ бир системага, ырааттуулукка келтиргендиги маалымданат. Окумуштуунун окуу куралдары, монографиялары, фундаменталдуу эмгектери анализге алынат, синтаксис маселелеринин автор тарабынан илимий жактан терең изилденгендиги, материалдарды берҥҥдҿгҥ автордун жаңычылдыгы баса белгиленет. Окумуштуунун илимий-изилдҿҿ иштеринин объектиси катары кыргыз тилиндеги сҿз айкашы жана кыргыз тилиндеги сҥйлҿмдҥн баш мҥчҿлҿрҥ алынып, натыйжада, сҥйлҿм - сҿз айкашы жана сҥйлҿм жҿнҥндҿгҥ окуу катары таанылып, алардын чеги ажыратылып, сҥйлҿмдҿ аткарган кызматы, синтаксистик байланыштары аныкталып, сҥйлҿмдҥн баш жана айкындооч мҥчҿлҿрҥ, сҥйлҿм толук мҥнҿздҿмҿгҿ ээ болгондугу айтылат. ―Кыргыз тилинин синтаксистик тҥзҥлҥшҥ‖ аттуу эки томдук фундаменталдык эмгегинде А.Жапаров кыргыз тилинин синтаксистик тҥзҥлҥшҥнҥн жалпы маселелерин да, жҿнҿкҿй жана татаал сҥйлҿмдҿрдҥн структуралык, функционалдык-стилдик ҿзгҿчҿлҥктҿрҥн да камтыган бардык категорияларын кыргыз тилинин ҿзгҿчҿлҥгҥнҿ жараша кеңири жана деталдуу, жаңыча изилдеген. Ал эми А.Жапаровдун «Кыргыз жана орус тилдеринин салыштырма грамматикасы» - кыргыз тилинин салыштырма грамматикасына чоң салым кошкон олуттуу эмгек болуп саналат

Негизги сөздөр

синтаксис, сҿз айкашы, сҥйлҿм, баш мҥчҿлҿр, айкындооч мҥчҿлҿр, жҿнҿкҿй сҥйлҿм, татаал сҥйлҿм

Колдонулган булактар

  1. Zhaparov, A. (1950). Grammar of the Kyrgyz language, Part II, Syntax. For 7-year and secondary schools, grades VII–VIII (1st ed.). Frunze: Kyrgyzmambas. 183 p.

  2. Zhaparov, A. (1951). Grammar of the Kyrgyz language, Part II, Syntax. For 7-year and secondary schools, grades VII–VIII (2nd ed.). Frunze: Kyrgyzmambas. 211 p.

  3. Zhaparov, A. (1951). Grammar of the Kyrgyz language, Part II, Syntax. For pedagogical institutions. Frunze: Kyrgyzmambas. 123 p.

  4. Zhaparov, A. (1955). The grammatical structure of the phrase in the modern Kyrgyz literary language [Doctoral dissertation abstract]. Moscow. 23 p.

  5. Zhaparov, A. (1964). Main parts of the sentence in the modern Kyrgyz language. Frunze: Mektep Publishing. 272 p.

  6. Zhaparov, A. (1966). Modern Kyrgyz language. Syntax of simple sentences. Part II. Frunze: Mektep Publishing. 344 p.

  7. Zhaparov, A. (1979). Syntax of the Kyrgyz language. Part II. Frunze: Mektep Publishing. 321 p.

  8. Abdykul Zhapar. (1992). Syntactic structure of the Kyrgyz language (Vols. I–II). Bishkek: Mektep. Vol. I, 429 p.; Vol. II, 351 p.

  9. Zhaparov, A. (2007). Comparative grammar of the Kyrgyz and Russian languages. Bishkek.